GIỮ IM LẶNG KHI NHẬN ĐƯỢC THÔNG BÁO KHỞI KIỆN TẠI TRUNG TÂM TRỌNG TÀI CÓ PHẢI LÀ MẶC NHIÊN CHẤP NHẬN THẨM QUYỀN HỘI ĐỒNG TRỌNG TÀI?

Thẩm quyền của cơ quan trọng tài luôn phải được xây dựng trên nền tảng sự đồng thuận tuyệt đối và tính minh bạch của các bên. Quyết định 36/2026/QD-PT ban hành bởi Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh là ví dụ về việc phán quyết trọng tài bị tuyên hủy do Trung tâm Trọng tài mặc nhiên công nhận sự im lặng của Bị đơn là sự đồng ý và để tự xác lập thẩm quyền cho mình.

Tóm tắt vụ việc
Nguyên đơn và Bị đơn mua bán linh kiện điện tử mà không ký kết hợp đồng văn bản nào. Khi phát sinh tranh chấp, Nguyên đơn tiến hành khởi kiện và Hội đồng Trọng tài đã ban hành phán quyết chấp nhận yêu cầu của Nguyên đơn. Bị đơn yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài với lý do giữa hai bên hoàn toàn chưa từng có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản.

Nhận định của Tòa án
Tòa án nhận định tranh chấp chỉ được giải quyết bằng trọng tài khi các bên có thỏa thuận trọng tài được lập bằng văn bản. Việc Nguyên đơn gửi thông báo sẽ khởi kiện ra trọng tài nhưng Bị đơn không có văn bản chấp thuận hay xác nhận thì không thể được xem là sự hình thành thỏa thuận trọng tài giữa các bên. Ngoài ra, Tòa án khẳng định nguyên tắc "mất quyền phản đối" chỉ được áp dụng trong trường hợp giữa các bên đã tồn tại sẵn một thỏa thuận trọng tài hợp lệ. Do vụ việc này hoàn toàn không có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản ban đầu, việc Hội đồng Trọng tài áp dụng nguyên tắc trên để tự xác lập thẩm quyền là không phù hợp. Từ những căn cứ đó, Tòa án kết luận Hội đồng Trọng tài đã giải quyết không đúng thẩm quyền và quyết định hủy toàn bộ phán quyết trọng tài nêu trên.

Bài học thực tiễn
Từ quyết định này, có thể hiểu rằng sự đồng thuận giải quyết tranh chấp bằng phương thức trọng tài cần phải minh bạch và phải được lập thành văn bản. Việc một bên đơn phương gửi thông báo sẽ khởi kiện và bên nhận giữ im lặng thì vẫn không đủ cơ sở để coi là một thỏa thuận trọng tài hợp pháp. Điều này cho thấy Hội đồng Trọng tài cần đánh giá hồ sơ thụ lý thận trọng hơn từ ban đầu. Việc xác định thẩm quyền không nên dựa trên sự suy diễn ý chí của đương sự, mà cần bám sát vào các tài liệu, chứng cứ bằng văn bản cụ thể để tránh rủi ro giải quyết vượt quá thẩm quyền.

Bên cạnh đó, vụ việc cung cấp một góc nhìn chính xác hơn về nguyên tắc "mất quyền phản đối" trong tố tụng trọng tài. Về bản chất, quy định này không thể được dùng để thay thế hoặc tạo ra một thỏa thuận trọng tài khi thỏa thuận đó vốn dĩ chưa từng tồn tại. Do đó, việc Hội đồng Trọng tài viện dẫn nguyên tắc mất quyền phản đối để tự ghi nhận thẩm quyền của mình trong bối cảnh thiếu vắng văn bản thỏa thuận ban đầu là chưa phù hợp. Đây là một điều cần được nhìn nhận nhằm đảm bảo các phán quyết trọng tài trong tương lai được ban hành đúng với quy định pháp lý và hạn chế rủi ro hủy phán quyết.