NGHỊ ĐỊNH 359/2026/NĐ-CP VÀ ĐỊNH HƯỚNG QUỐC GIA VỀ QUẢN LÝ NỢ XẤU CỦA TỔ CHỨC TÍN DỤNG VIỆT NAM

Ngày 17/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 359/2026/NĐ-CP quy định về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của Công ty Quản lý tài sản (VAMC), có hiệu lực thi hành từ ngày 06/11/2026. Văn bản này thiết lập lại các cơ sở pháp lý trong công tác xử lý nợ xấu. Cơ quan quản lý đã đưa ra một số cơ chế nhằm giải quyết trực diện vướng mắc trong công tác hạch toán và thanh lý tài sản của thị trường.

Trích lập dự phòng và ghi nhận lỗ của tổ chức tín dụng

Vấn đề đầu tiên được giải quyết là áp lực trích lập dự phòng và ghi nhận lỗ của các tổ chức tín dụng khi thực hiện bán nợ xấu. Trong thực tế, giá trị thị trường của khoản nợ thường thấp hơn nhiều so với giá trị ghi sổ. Nếu bán đứt khoản nợ, ngân hàng buộc phải ghi nhận toàn bộ khoản lỗ này ngay trong kỳ báo cáo, làm suy giảm trực tiếp lợi nhuận và các chỉ tiêu an toàn vốn. Để xử lý rào cản này, điểm c khoản 2 Điều 13 Nghị định 359 quy định tổ chức tín dụng được quyền phân bổ dần phần chênh lệch này vào chi phí hoạt động, với thời gian phân bổ tối đa là 05 năm kể từ thời điểm bán nợ. Cơ chế này cho phép các ngân hàng kéo giãn áp lực tài chính, đảm bảo kết quả kinh doanh không bị sụt giảm đột ngột, từ đó có cơ sở an toàn để đẩy nhanh khối lượng nợ xấu cần xử lý.

Cơ chế xử lý tài sản bảo đảm

Về khâu xử lý tài sản bảo đảm, Nghị định thiết lập một cơ chế thanh lý tài sản có tính thực thi cao. Tại khoản 2 và khoản 3 Điều 20, pháp luật cho phép VAMC được quyền tự tổ chức bán đấu giá hoặc lựa chọn tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp. Điểm đáng chú ý là nếu sau 01 lần bán đấu giá không thành, VAMC được tiếp tục bán đấu giá hoặc chuyển sang trực tiếp bán thỏa thuận với bên mua. Vướng mắc lớn nhất trong xử lý tài sản thế chấp hiện nay là thủ tục đấu giá kéo dài qua nhiều lần giảm giá do không có người mua, khiến tài sản xuống cấp và phát sinh chi phí lưu bãi, quản lý lớn. Quy định cho phép bán thỏa thuận ngay sau một lần đấu giá không thành sẽ cắt giảm đáng kể thời gian giam vốn, giúp tài sản sớm được luân chuyển trở lại nền kinh tế.

Phương thức mua bán nợ

Bên cạnh phương thức mua bán nợ theo giá thị trường, Nghị định quy định chi tiết về công cụ trái phiếu đặc biệt nhằm giải quyết bài toán thanh khoản cho hệ thống. Đối với phương thức mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt, Khoản 1 Điều 13 và Điểm c Khoản 1 Điều 14 quy định VAMC phát hành trái phiếu với lãi suất 0%, kỳ hạn tối đa 05 năm (hoặc 10 năm đối với tổ chức tín dụng thuộc diện tái cơ cấu) để mua khoản nợ theo giá trị ghi sổ sau khi trừ phần dự phòng rủi ro đã trích lập. Căn cứ Khoản 2 Điều 7, công cụ này chỉ áp dụng cho tổ chức tín dụng Việt Nam, trong khi các ngân hàng liên doanh, 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài bắt buộc phải thực hiện mua bán theo giá thị trường. Bản chất của trái phiếu đặc biệt đóng vai trò như một tài sản thế chấp: theo Điểm a Khoản 1 Điều 15, tổ chức tín dụng được dùng trái phiếu này để vay tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước, giúp đưa nợ xấu ra khỏi bảng cân đối kế toán và mở ra kênh tiếp cận nguồn tiền mới.

Thẩm quyền VAMC can thiệp vào cấu trúc tài chính của khách hàng vay

Cần lưu ý thêm rằng Nghị định đã cụ thể hóa thẩm quyền của VAMC trong việc can thiệp vào cấu trúc tài chính của khách hàng vay. Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 11 và khoản 4 Điều 18, VAMC được quyền thỏa thuận với khách hàng để chuyển nợ thành vốn góp, vốn cổ phần nhằm trực tiếp tham gia vào quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp. Đồng thời, tại điểm d khoản 1 Điều 19, đối với các khoản nợ xấu mua theo giá thị trường, VAMC có quyền giảm một phần nợ gốc nếu khách hàng chứng minh được khả năng phục hồi sản xuất kinh doanh và phương án bảo đảm khoản mua nợ đó có hiệu quả. Việc cho phép điều chỉnh giảm nợ gốc dựa trên năng lực tài chính thực tế cho thấy phương pháp xử lý nợ đã chuyển từ việc yêu cầu thu hồi nợ gốc bằng mọi giá sang việc ưu tiên phục hồi năng lực kinh doanh của bên đi vay, qua đó đảm bảo khả năng thu hồi nợ trong dài hạn.

Có thể thấy, với việc xây dựng lại cơ chế hoạt động VAMC, chính quyền đã dành sự quan tâm đúng mực cho hoạt động mua bán nợ vốn đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực tài chính quốc gia. Qua đó, Việt Nam có thể xây dựng hệ thống tài chính phù hợp với định hướng tài chính khỏe mạnh-minh bạch-an toàn.